Święty Stanisław ze Szczepanowa

[cft format=0] Stanisław ze Szczepanowa (ur. ok. 1030 w Szczepanowie, zm. 11 kwietnia 1079 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, biskup krakowski, męczennik, święty Kościoła katolickiego, jeden z głównych patronów […]
[cft format=0]

Stanisław ze Szczepanowa (ur. ok. 1030 w Szczepanowie, zm. 11 kwietnia 1079 w Krakowie) – polski duchowny katolicki, biskup krakowski, męczennik, święty Kościoła katolickiego, jeden z głównych patronów Polski.

Pochodzenie i data urodzin Stanisława nie są znane. Według tradycji uznaje się, że urodził się 26 lipca 1030 w Szczepanowie.

Ówczesny biskup krakowski Lambert wyznaczył go na swego następcę. W 1072 za zgodą księcia Bolesława Szczodrego został konsekrowany na biskupa krakowskiego.

Gall Anonim, piszący swą Kronikę trzydzieści kilka lat po śmierci biskupa Stanisława, przedstawił fakt zatargu między Bolesławem Szczodrym a Stanisławem, który zadecydował o chwale pierwszego, a tragicznym końcu drugiego[3]. Nie są znane dokładne przyczyny sporu, jaki powstał pomiędzy nim a królem. Najprawdopodobniej dobrze znał przyczyny konfliktu, lecz w swoim dziele nie rozwinął owego wątku. Przypuszcza się, że nie mógł tego zrobić, ze względu na panowanie w owym czasie syna Władysława Hermana, który był członkiem opozycji antykrólewskiej. Relacja Galla Anonima pozostaje do dziś jedynym ówczesnym źródłem pisanym. Od Galla dowiadujemy się, że biskup dopuścił się zdrady, za którą król wydał go na śmierć przez obcięcie członków. Gall negatywnie ocenił zarówno postępowanie biskupa, jak i reakcję króla.

Autorem żywota św. Stanisława znanego w 2 wersjach, krótszej Vita minor i dłuższej Vita maior jest Wincenty z Kielczy.

Wersja pozostawiona przez Wincentego Kadłubka mówi, że stanął w obronie niewiernych żon rycerzy walczących na wyprawie kijowskiej, które król rozkazał okrutnie ukarać, mimo iż ich mężowie im przebaczyli. Król rozkazał swoim sługom zabicie biskupa w kościele na Skałce w czasie odprawiania przez niego mszy świętej, a gdy ci nie chcieli, sam własnoręcznie zamordował świętego. Wersja ta jednak ze względu na moralizatorski charakter kroniki Kadłubka, a także to, że również był biskupem i napisał swoją kronikę w czasie panowania potomków Władysława Hermana jest mało wiarygodna.

Saint Stanisław of Kraków on the painting from XVI century image taken by user:Mathiasrex Maciej Szczepańczyk. Ten plik udostępniony jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0. pl.wikipedia

Saint Stanisław of Kraków on the painting from XVI century image taken by user:Mathiasrex Maciej Szczepańczyk. Ten plik udostępniony jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0. pl.wikipedia

Historiografia

Historiografia tematu jest bardzo rozwinięta. Tadeusz Wojciechowski w swojej pracy z 1904 r. Szkice historyczne jedenastego wieku wysuwa tezę, iż św. Stanisław został skazany za zdradę narodu. Twierdzenie to opiera się na Kronice Galla Anonima, gdzie sam autor nazywa go traditor episcopus – zdrajca. Słowo „traditor” jest wieloznaczne. Sam Gall używał go w kilku znaczeniach. W Kronice zastosował je w sumie 13 razy, ale tylko trzykrotnie na określenie zdrady polegającej na konszachtach z nieprzyjacielem zewnętrznym. W średniowiecznej łacinie zdrajców określano częściej słowem „proditor”. Według tej tezy przedmiotem sporu pomiędzy Bolesławem Szczodrym a św. Stanisławem były nie „niewierne żony”, lecz władza w młodym państwie polskim. Wojciechowski stwierdził, że Stanisław reprezentował inną frakcję polityczną – przeciwną królowi, a pochlebną interesom Cesarstwa i być może frakcjom wspierającym Władysława Hermana[4]. Spisek został odkryty, a Stanisław, na mocy sądu arcybiskupiego, został za zdradę króla skazany na śmierć przez poćwiartowanie członków.

Tezy Wojciechowskiego spotkały się z krytyką jako oparte w zbyt dużym stopniu na domysłach, zwłaszcza odnośnie domniemanej ingerencji czesko-niemieckiej w sprawy polskie, na którą w źródłach nie ma najmniejszego dowodu[5]. Zdaniem Romana Grodeckiego stawianie alternatywy „święty czy zdrajca” może być w rzeczywistości pozorne, gdyż nie da się wykluczyć, że postępowanie biskupa wypływało ze szlachetnych, etycznych pobudek, ale jako będące nie na rękę królowi zostało zakwalifikowane jako polityczna zdrada[6].
Kult

Kult świętego Stanisława rozpoczął się z chwilą przeniesienia jego relikwii w 1088 roku do katedry krakowskiej, jeszcze za życia Władysława Hermana, brata królewskiego. Powstała później legenda o rozbiciu dzielnicowym Polski, jako karze za ten czyn świętokradczy (za taki uważano właśnie zamordowanie biskupa), według której Polska rozpadła się tak jak członki ćwiartowanego biskupa. Oczekiwano jednak cudu za wstawiennictwem Stanisława, jako patrona zjednoczenia.

W Polsce od końca XII wieku rozwinął się kult Świętego Stanisława, a katedra wawelska, która mieści jego sarkofag, nosi wezwanie jego i św. Wacława Czeskiego. Również w Krakowie znajduje się jego sanktuarium w kościele Paulinów na Skałce. W I niedzielę po święcie św. Stanisława – przypadającym 8 maja – odbywa się procesja z relikwiami świętego z Katedry Wawelskiej do Kościoła św. Michała Archanioła i św. Stanisława Biskupa na Skałce w której bierze udział Episkopat Polski, przedstawiciele duchowieństwa, zakonów i laikatu. Nie ma pewności, że relikwie przechowywane w katedrze na Wawelu są relikwiami św. Stanisława.

Według części badaczy, pierwsze ślady kultu świętego Stanisława na Śląsku pochodzą jeszcze sprzed roku 1163 (płaskorzeźba w kościele świętego Wincentego na Ołbinie pod Wrocławiem przedstawiająca męczeństwo świętego Stanisława). Z terenów poza Polską można wskazać na dwunastowieczną chrzcielnicę w Tryde pod Lundem w Szwecji (sceny z procesu o wieś Piotrowin i męczeństwo biskupa). Związek obu tych zabytków ze św. Stanisławem jest jednak wątpliwy[7].

Wstawiennictwu Św. Stanisława przypisywał zwycięstwo w bitwie pod Grunwaldem król Władysław II Jagiełło, Zygmunt I Stary uznał go za swego patrona[8].

W 1696 złotnik Piotr von den Rennen stworzył trumienny relikwiarz Świętego, który znajduje się w Katedrze Wawelskiej.

W 1765 król Stanisław August Poniatowski ustanowił Order Świętego Stanisława.

Kanonizacja

Starania mające na celu rozpoczęcie procesu kanonizacyjnego rozpoczęto pod wpływem analogicznej historii w Anglii (Tomasz Becket)[9].

8 września 1253, w bazylice świętego Franciszka w Asyżu, Stanisław został kanonizowany przez papieża Innocentego IV. Uroczystość podniesienia relikwii Świętego i ogłoszenia jego kanonizacji w Polsce odbyła się 8 maja 1254 roku[10].
Dzień obchodów [edytuj]

Tradycyjne wspomnienie św. Stanisława w Kościele katolickim obchodzone jest 11 kwietnia (dzień śmierci)[2], natomiast w polskim Kościele 8 maja i ma rangę uroczystości liturgicznej (podniesienie relikwii w Polsce).
Patronat

W roku 1963 papież Jan XXIII ustanowił świętego Stanisława, wraz ze Świętym Wojciechem i NMP Królową Polski, pierwszorzędnym Patronem Polski. Jest również patronem Gniezna (razem ze św. Wojciechem) i Krakowa (wraz ze św. Florianem)[11]; jest patronem archidiecezji krakowskiej, lubelskiej, poznańskiej i warszawskiej oraz diecezji kieleckiej, płockiej, sandomierskiej i tarnowskiej[12].

Jan Paweł II nazwał go „patronem chrześcijańskiego ładu moralnego”[3].
Ikonografia

W ikonografii osobę polskiego świętego przedstawia się w szatach pontyfikalnych. Jego atrybuty to orzeł, pastorał, umarły Piotrowin. Najstarszym zachowanym do naszych czasów cyklem ikonograficznym przedstawiającym żywot świętego stanowią ilustracje z Legendarium Andegaweńskiego pochodzącym z ok. 1333 roku. W wieku XV rośnie liczba przedstawień polskiego świętego. Od tego czasu ukazuje się go zazwyczaj z postacią wskrzeszonego Piotra, który w miarę upływu czasu przedstawiany jest w ikonografii jako postać o coraz mniejszych rozmiarach. Najczęstszymi scenami pojawiającymi się w średniowiecznych cyklach ikonograficznych związanych z legendą o świętym są: kupno wsi Piotrawin, wskrzeszenie Piotra, Piotr zeznający przed królem, zabójstwo Stanisława, posiekanie zwłok, pilnowanie fragmentów ciała świętego przez cztery orły, pogrzeb.

Polski: Zabójstwo św. Stanisława (szkic). Olej na desce. 84 x 123 cm. Data 1892(1892) Źródło Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Autor Jan Matejko (1838–1893) Link do szablonu twórcy pl.wikipedia

Polski: Zabójstwo św. Stanisława (szkic). Olej na desce. 84 x 123 cm. Data 1892(1892) Źródło Muzeum Pomorza Środkowego w Słupsku. Autor Jan Matejko (1838–1893) Link do szablonu twórcy pl.wikipedia


Jan Matejko przedstawił świętego na obrazie bitwa pod Grunwaldem, w chwili kiedy według Roczników Jana Długosza święty pojawił się na obłoku[13].

Św. Stanisławowi zostały poświęcone dwa wielkie dzieła muzyczne. Pierwszym jest oficjum rymowane Historia gloriosissimi Stanislai Wincentego z Kielczy, napisane na uroczystość kanonizacji lub translacji (z którego pochodzi sławny hymn Gaude, mater Polonia (ok. 1253)), drugim – Beatus Vir Henryka Mikołaja Góreckiego, zamówiony w 1978 przez (jeszcze) kardynała Karola Wojtyłę na 900-lecie męczeństwa świętego, a prawykonany w 1979 i dedykowany już papieżowi Janowi Pawłowi II.

Przez ostatnie dwanaście lat swego życia Franciszek Liszt pisał oratorium Św. Stanisław, nie dokończył go jednak. Kilka lat temu Paul Munson zebrał istniejące fragmenty i skompletował dwie sceny (I i IV); pozwoliło to wydać płytę CD z nagraniem utworu oraz wprowadzić utwór do sal koncertowych.

Postać świętego pojawia się w powieściach Boleszczyce Józefa Ignacego Kraszewskiego oraz Nowa Baśń Teodora Parnickiego.

Konflikt św. Stanisława z Bolesławem Szczodrym przedstawia film Bolesław Śmiały z 1971, w reżyserii Witolda Lesiewicza.
Przysłowia

* Na św. Stanisława rośnie koniom trawa,
* Na św. Stanisława żytko kieby trawa,
* Na św. Stanisław, drzwi i okna wystaw,
* Do św. Stanisława z pastuchami sprawa,
* Na świętego Stanisława w domu pustki, w polu sława,
* Na świętego Stanisława żyto jak ława[14].

Przypisy

1. ↑ 1,0 1,1 Niepewna data podawana w oparciu o tradycję
2. ↑ 2,0 2,1 Stanislaus (Stanislaw) von Krakau – Ökumenisches Heiligenlexikon (niem.)
3. ↑ 3,0 3,1 Święty Stanisław, główny patron Polski.
4. ↑ Tadeusz Wojciechowski, Szkice historyczne jedenastego wieku, Kraków 1904, s. 297n.
5. ↑ „Plemię Kadłubka” i klan Wojciechowskiego
6. ↑ Roman Grodecki, Sprawa św. Stanisława
7. ↑ M. Plezia, Dookoła sprawy świętego Stanisława. Studium źródłoznawcze, Kraków 2003 (wyd. II), s. 35-44; tamże dalsza literatura.
8. ↑ Święci patroni naszej niepodległości. „Nasz Dziennik” (10-11.11.2010).
9. ↑ Przykład chrześcijańskiego męstwa – św. Stanisław ze Szczepanowa na kosciol.wiara.pl [opublikowano: 2002-11-22]
10. ↑ Przyklad-chrzescijanskiego-mestwa-sw-Stanislaw-ze-Szczepanowa/5 św. Stanisław ze Szczepanowa na kosciol.wiara.pl
11. ↑ Św. Stanisław ze Szczepanowa, biskup i męczennik – Święci Pańscy
12. ↑ Kalendarz liturgiczny diecezji polskich (8 maja) na stronie KEP
13. ↑ Nadto krążyło opowiadanie pewnych żołnierzy z wojska krzyżackiego powtarzane z namysłem i nie zaczerpnięte z plotek, ale całkowicie pewne, że nazajutrz przez cały czas trwania bitwy widzieli nad wojskiem polskim czcigodną postać ubraną w szaty biskupie, która udzielała walczącym Polakom błogosławieństwa, ustawicznie dodawała im sił i obiecywała im pewne zwycięstwo. Ogłoszono to za wróżbę, która zapowiadała niewątpliwe przyszłe zwycięstwo króla. Jan Długosz Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego t. VII.
14. ↑ Przysłowia pogodowe – Maj (8 maja) na rodrynia.pl

Bibliografia

* Marian Plezia, Dookoła sprawy świętego Stanisława. Studium źródłoznawcze, w Analecta Cracoviensa, 1979 (XI) (II wyd.: Kraków 2003).
* Fiorella Simoni, L’immagine di Stanislao di Cracovia nella produzione storico-letteraria tra XII e XIII secolo, w Franciscana – Bollettono della Società internazionale di studi francescani, 2004 (VI).
* Małgorzata Koskowska, Święty Stanisław ze Szczepanowa, Niepokalanów 1997.
* Krzysztof Rafał Prokop, Poczet biskupów krakowskich, Kraków 2004.
* Norbert Wójtowicz, Cnotliwe życie nie zawsze stanowi gwarant wywyższenia, Szewska Pasja, R.2 (1997), nr 2–3 (10–11).
* Roman Grodecki, Sprawa św. Stanisława, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1979.
* Tadeusz Grudziński, Bolesław Śmiały – Szczodry i biskup Stanisław, INTERPRESS, 1982.
* Kazimierz Szkaradek-Krotoski, Św Stanisław i jego zatarg z Bolesławem Śmiałym, Lwów 1905

Polski: Konfesja bp Stanisława na Wawelu Wawel Cathedral   Data	 sierpień 2004(2004-08) Źródło Praca własna Autor Bogitor pl.wikipedia

Polski: Konfesja bp Stanisława na Wawelu Wawel Cathedral Data sierpień 2004(2004-08) Źródło Praca własna Autor Bogitor pl.wikipedia

źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82aw_ze_Szczepanowa

szukane: